Marmariç Ekolojik Yaşam Derneği

Yağmur Hendeği ve Gölet

Yağmur hendeği, basitçe ifade etmek gerekirse, arazide eş yükselti eğrilerini takip ederek kazılan su toplama hendeğidir. Yağmur hendeklerinin amacı suyu bir yerden başka bir yere taşımak değil, arazi üzerinden akıp giden yağmur suyunu yakalayıp toprağın içine emilmesini sağlamaktır. Bu nedenle yağmur hendeğinin taban yüksekliği hendek boyunca aynı seviyede olmalıdır.

Yağmur hendekleri, gerçekleştirilmelerinde kullanılan enerji karşılığında yakaladığı su miktarına bakıldığında en düşük maliyetli toprak işlerindendir. Bir kere yapıldıktan sonra, toprak üzerinden akarken erozyona sebep olacak olan yağmur suyunu yakalayarak ağaçların büyümesine olağanüstü yardımcı olur. Buna ilaveten, motorlu pompaların kullanımının hızla artması nedeniyle çok büyük oranda baskı altına alınmış olan yeraltı sularının yenilenmesine de katkıda bulunur.

Yağmur hendekleri, toprak erozyonunu azaltarak ve akıp gidecek olan suyu yakalayarak sağlıklı toprak oluşumuna da destek olurlar. Yağmur hendeklerinin kıyısında büyüyen ağaçlar toprak bileşenlerinin dengelenmesine yardımcı olur ve erozyonla taşınan organik maddelerden toprak için hayati olan besinleri sağlarlar. Ağaçlar ve beraberindeki yer örtücü bitkiler, bitki büyümesini hızlandırabilen, bitkileri asit yağmurlarından, tuzlanma ve kirlilikten koruyan, toprak verimliliğine büyük faydaları olan mikorizal kök mantarlara sembiyotik ev sahipliği yaparlar.

Yağmur hendeklerini kazarken ortaya çıkan toprağın, hemen hendeklerin önüne yığılmasıyla oluşan tümseklerin üzerini gıda ormanları oluşturarak değerlendirmek birçok açıdan yarar getiren bir uygulamadır. Bu sayede toprağın çeşitli baklagil türleriyle azotlanması ve erozyona dirençli hale gelmesi yanında, meyve ağaçlarından uzun yıllar boyunca alınacak, düşüş göstermeyen verim de artı tarımsal değer yaratmaktadır. Dünya üzerinde binlerce yıldır hizmet veren gıda ormanı örnekleri vardır ve yağmur hendekleri ile beraber kullanıldıklarında son derece kurak iklimlerde bile çok verimli olabilmektedirler.

Yağmur hendekleri, tabanlarının genişliğine göre kürekle veya çeşitli büyüklüklerdeki iş makineleriyle açılırlar. Hendek boyutunun hesaplanmasında kaynak olarak Bill Mollison’ın Permaculture: A Designers’ Manual ve Brad Lancaster’ın Rainwater Harvesting for Drylands and Beyond: Water-Harvesting Earthworks adlı kitaplarına başvurulabilir.

Hendeğin kazılmasıyla ortaya çıkan toprak, eğimin altına yığılır ve suyun hendek boyunca eşit şekilde dağılımını sağlamak amacıyla tabanı tesviye edilir.

Göletler ise akıp giden yüzey suyunu depolama olanağı sağlarlar. Biriktirilen su daha sonra ihtiyaca göre biyolojik çeşitliliği artırma (su kültürü yaratma) veya sulama amaçlı kullanılabilir. Ülkemizde daha yaygın olarak başvurulan sulama amacı dışında, permakültür uygulamalarında balık ve uygun bitki üretimi yanında ördek benzeri su kuşlarının yetiştirilmesi için de göletlerden faydalanılmaktadır.



© | Marmariç Permakültür